'ମାନବ' ନା 'ପୁରୁଷ'? ଭାଷାର ପୁରୁଣା ଧାରଣାକୁ ନେଇ ନୂଆ ବିତର୍କ।
କାନାଡାର ଇତିହାସବିଦ୍ ଜ୍ୟାକଲିନ୍ ମରେଙ୍କ ମତରେ, "Man" ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କେବଳ ପୁରୁଷ ନା ମାନବଜାତି—ଏହାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ ବିତର୍କ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ବିତର୍କ କେବଳ ଭାଷାରେ ସୀମିତ ରହିନଥିଲା, ବରଂ ସମାଜରେ ନାରୀଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଓ ଅଧିକାରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।
ବାଇବେଲର Genesis ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମଣିଷ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନେଇ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ପ୍ରଥମ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଭଗବାନ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ପ୍ରଥମେ ଆଦମ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ପାଜର ହାଡ଼ରୁ ଇଭ୍ଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନାରୀଙ୍କୁ ପୁରୁଷଠାରୁ ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଆଧାର ହୋଇଥିଲା।
ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ୟୁରୋପରେ ଚର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ଏହି ଧାରଣାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଫଳରେ "Man" ଶବ୍ଦ ଧୀରେଧୀରେ କେବଳ ପୁରୁଷଙ୍କ ପରିଚୟରେ ସୀମିତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ନାରୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀର ଭାବେ ଦେଖାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଧାରଣା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଇନ, ଶିକ୍ଷା ଓ ରାଜନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା।
୧୭୭୬ ମସିହାର ଆମେରିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଘୋଷଣାପତ୍ରରେ "All men are created equal" ବାକ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା। ସେହିପରି ୧୭୮୯ର ଫ୍ରାନ୍ସର "Declaration of the Rights of Man and of the Citizen" ରେ ମଧ୍ୟ "Man" ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ନାରୀମାନେ ଭୋଟାଧିକାର, ସମ୍ପତ୍ତି ଅଧିକାର ଓ ସମାନ ନାଗରିକ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ। ତେଣୁ ଏହି "ସମାନତା" ବାସ୍ତବରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ସୀମିତ ଥିଲା।
ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରି ବ୍ରିଟେନର ଦାର୍ଶନିକ ମେରୀ ୱୋଲଷ୍ଟୋନକ୍ରାଫ୍ଟ ୧୭୯୨ ମସିହାରେ A Vindication of the Rights of Woman ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଥିଲେ। ସେହିପରି ଆମେରିକାର ଆବିଗେଲ୍ ଆଡାମ୍ସ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ "Remember the Ladies" ବୋଲି ଚିଠି ଲେଖି ନାରୀଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ସେହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇନଥିଲା।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କାନାଡାର Persons Case (1927) ନାରୀଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ଭାବେ "Person" ବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବାରେ ଐତିହାସିକ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା। ଏହି ରାୟ ପରେ ଆଇନରେ ନାରୀଙ୍କ ସମାନ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା।
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ଭାଷା କେବଳ ଯୋଗାଯୋଗର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ; ଏହା ସମାଜର ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଶକ୍ତିର ସଂରଚନାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଯଦି ଭାଷାରେ କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ବାରମ୍ବାର ଅଦୃଶ୍ୟ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ପ୍ରଭାବ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ "Mankind" ପରିବର୍ତ୍ତେ "Humankind" କିମ୍ବା "Humanity" ପରି ଅଧିକ ସମାବେଶୀ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଆଯାଉଛି।
ଆଜିର ଦୁନିଆରେ ଲିଙ୍ଗ ସମାନତା କେବଳ ଆଇନ କିମ୍ବା ନୀତିର ବିଷୟ ନୁହେଁ; ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସମାନ ଭୂମିକା ନିଭାଏ। ତେଣୁ ଅନେକ ଦେଶ, ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଲିଙ୍ଗ-ନିରପେକ୍ଷ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଜୋର ଦେଉଛନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭାଷାରେ କୌଣସି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତି ପକ୍ଷପାତ ନ ରହେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା।
Source:-The New Indian Express
AI Assisted Rewrite, ( AI generated photo)
Comments
Post a Comment